ଓଡ଼ିଶାର ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ଗୋଟିଏ ଶୈଳୀ, କଳିଙ୍ଗ, ମାନି ଚାଲେ, ଆଉ ଆପଣ ଏହାକୁ ଶୀଘ୍ର ଚିହ୍ନିବା ଶିଖିଯାଆନ୍ତି: ଗର୍ଭଗୃହ ଉପରେ ଏକ ଉଚ୍ଚ ବଙ୍କା ଚୂଡ଼ା, ଆଗ ହଲ୍ ଉପରେ ପାହାଚିଆ ଛାତ। ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ମନ୍ଦିର ପାଖରେ ବଢ଼ିଛି, ଠାକୁର ଓ ତାଙ୍କ ପର୍ବ ପାଇଁ ତିଆରି ଚିତ୍ର, ଲୁଗା ଓ ରୁପା କାମ।
- ମନ୍ଦିର ଶୈଳୀ
- କଳିଙ୍ଗ
- କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର
- UNESCO ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ
- ଚିତ୍ରକାରଙ୍କ ଗାଁ
- ରଘୁରାଜପୁର
- ରୁପା ତାରକସି
- କଟକର ତାରକସି
ଏକ ନଜରରେ
ସ୍ଥାପତ୍ୟକଳିଙ୍ଗ ମନ୍ଦିରରେଖ, ପୀଢ଼ ଓ ଖାକରା ଦେଉଳ
ଚିତ୍ରକଳାପଟ୍ଟଚିତ୍ରପ୍ରାକୃତିକ ରଙ୍ଗରେ ଚିତ୍ରିତ ଲୁଗା
କଟକରୁପା ତାରକସିତାରକସି: ସରୁ ତାରର ଗହଣା
ପିପିଲିଚାନ୍ଦୁଆ କାମରଙ୍ଗୀନ ଲୁଗା କାଟି ସିଲେଇ
ପୁରୀବାଲୁକା କଳାବେଳାଭୂମିରେ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ
କୋଣାର୍କଜାଣିବା ଦରକାର ତିନୋଟି ମନ୍ଦିରଲିଙ୍ଗରାଜ, ଜଗନ୍ନାଥ ଓ କୋଣାର୍କକଳିଙ୍ଗ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ
ଏକ କଳିଙ୍ଗ ମନ୍ଦିର, ଦେଉଳ, ଗୋଟିଏ ଧାଡ଼ିରେ କେତେଗୁଡ଼ିଏ ହଲ୍ ଭାବେ ତିଆରି। ତିନି ପ୍ରକାର ଛାତ ଆପଣଙ୍କୁ କୁହେ କେଉଁ ଅଂଶ କ'ଣ।
- ରେଖ ଦେଉଳ: ଗର୍ଭଗୃହ ଉପରେ ଉଠିଥିବା ବଙ୍କା ପାର୍ଶ୍ୱ ଥିବା ଉଚ୍ଚ ଚୂଡ଼ା, ଯେଉଁଠି ଠାକୁର ବିରାଜମାନ।
- ପୀଢ଼ ଦେଉଳ: ପିରାମିଡ୍ ଭଳି ପାହାଚିଆ ସ୍ତରରେ ତିଆରି ଏକ ନିମ୍ନ ଛାତ, ଜଗମୋହନ ଉପରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ଗର୍ଭଗୃହ ଆଗର ହଲ୍ ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତମାନେ ଜମା ହୁଅନ୍ତି।
- ଖାକରା ଦେଉଳ: ବ୍ୟାରେଲ ଆକାରର ଏକ ଲମ୍ବା ଛାତ, ମୁଖ୍ୟତଃ ଦେବୀ ପୀଠ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ।
କାନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ମୂଳରୁ ଉପର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବାଦେବୀ, ନର୍ତ୍ତକୀ, ପଶୁ ଓ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ଦୃଶ୍ୟରେ ଖୋଦିତ। ଭିତରେ, ଏହାର ବିପରୀତ, ଗର୍ଭଗୃହ ସାଦା ଓ ଅନ୍ଧାର।
ଜାଣିବା ଦରକାର ତିନୋଟି ମନ୍ଦିର
- ଲିଙ୍ଗରାଜ, ଭୁବନେଶ୍ୱର: ପୁରୁଣା ସହରରେ ଶିବଙ୍କ ମହାନ ମନ୍ଦିର, ଏହାର ଉଚ୍ଚ ରେଖ ଚୂଡ଼ା ସହିତ; ଏହା ଚାରିପାଖରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଅନେକ ଛୋଟ ମନ୍ଦିର ଅଛି।
- ଜଗନ୍ନାଥ, ପୁରୀ: ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଘର, ଆଉ ଚାରି ଧାମ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ।
- ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର, କୋଣାର୍କ: 13ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବିଶାଳ ପଥର ରଥ ଭାବେ ତିଆରି, ଖୋଦିତ ଚକ ଓ ଘୋଡ଼ା ସହିତ। ଏହା ଏକ UNESCO ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ।
କୋରାପୁଟରେ ଶବର ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରର ଖୋଦିତ ଫଳକ ଓ କାନ୍ଥଚିତ୍ର ଜିଲ୍ଲାର ଆଦିବାସୀ କଳାରୁ ପ୍ରେରଣା ନେଇଛି।
ପଟ୍ଟଚିତ୍ର
ପଟ୍ଟଚିତ୍ର ହେଲା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଲୁଗା ଉପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରାକୃତିକ ରଙ୍ଗ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧାର ସହିତ ଚିତ୍ର, ଅଧିକାଂଶ ଜଗନ୍ନାଥ ଓ ପୁରାଣ କାହାଣୀର। ପୁରୀ ପାଖର ରଘୁରାଜପୁର ଗାଁ ଏଥିପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା: ସାରା ପରିବାର ଚିତ୍ର କରନ୍ତି, ଆଉ ଘରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ସଜା। ସେହି କଳାକାରମାନେ ଲୁହା ଲେଖନୀରେ ତାଳପତ୍ର ଖୋଦନ୍ତି ଓ ଧାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ କଜଳରେ କଳା କରନ୍ତି।
କଟକର ରୁପା ତାରକସି
ତାରକସି କଟକର ରୁପା ଫିଲିଗ୍ରି କାମ: ସରୁ ରୁପା ତାରକୁ ମୋଡ଼ି ଓ ବଙ୍କାଇ ଲେସ୍ ଭଳି ନକ୍ସା କରି ଗହଣା, ବାକ୍ସ ଓ ଠାକୁରଙ୍କ ଅଳଙ୍କାରରେ ଯୋଡ଼ାଯାଏ। ଏଥିପାଇଁ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ହାତ ଦରକାର, ଆଉ ସବୁଠୁ ଭଲ କାମ କାକର ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ପିପିଲିର ଚାନ୍ଦୁଆ କାମ
ଭୁବନେଶ୍ୱର ଓ ପୁରୀ ମଝିରେ ଥିବା ପିପିଲିରେ କାରିଗରମାନେ ରଙ୍ଗୀନ ଲୁଗାରୁ ଆକାର କାଟି ମୂଳ ଲୁଗା ଉପରେ ସିଲାଇ କରନ୍ତି, ମଝିରେ ଛୋଟ ଦର୍ପଣ ସହିତ। ଏହି କାମ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପର୍ବ ପାଇଁ ଚାନ୍ଦୁଆ, ଛତା ଓ ପତାକା ଭାବେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ଆଉ ରଥଯାତ୍ରାର ରଥରେ ଆଜି ବି ଏହା ଲାଗେ; ଆଜି ରାସ୍ତା ଦୁଇ ପାଖରେ ଲ୍ୟାମ୍ପ ଶେଡ୍, ବ୍ୟାଗ ଓ କାନ୍ଥ ସଜା ଜିନିଷ ଧାଡ଼ି ଧାଡ଼ି।
ବାଲୁକା କଳା
ପୁରୀ ବେଳାଭୂମିରେ ବାଲୁକା କଳାକାରମାନେ ଦେବାଦେବୀ, ମୁହଁ ଓ ବାର୍ତ୍ତାର ବଡ଼ ବଡ଼ ମୂର୍ତ୍ତି ଗଢ଼ନ୍ତି, ଅନେକ ସମୟରେ ପର୍ବ ବା ସେଦିନର ଖବର ପାଇଁ। ଜୁଆର ବା ପବନ ନେଇଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଗୁଡ଼ିକ ରହେ।
କୋରାପୁଟ ପାଖର ହସ୍ତଶିଳ୍ପ
କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲାର କୋଟପାଡ଼ରେ ପ୍ରାକୃତିକ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗା ସୂତା ଲୁଗା ବୁଣାଯାଏ; ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପୋଷାକ ପୃଷ୍ଠାରେ। କୋରାପୁଟ ସହରର ଆଦିବାସୀ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଜିଲ୍ଲାର ସମୁଦାୟଙ୍କ ଧାତୁ କାମ, ଗହଣା ଓ ବୁଣା ଲୁଗା ଦେଖାଏ।
