ఒడిశాలో భక్తి ఆలయానికే పరిమితం కాదు. జగన్నాథుడు క్యాలెండర్లో, వంటింట్లో, పాటల్లో, బట్టలో ఉన్నాడు; కొండల్లోని గిరిజన సమాజాలకు సొంత దేవతలు, పండుగలు ఉన్నాయి, వాటిలో కొన్ని జగన్నాథుని కథతోనే ముడిపడి ఉన్నాయి.
- పూరీ
- చార్ ధామ్లలో ఒకటి
- హిందువులు (2011 జనాభా లెక్కలు)
- 93.63%
- షెడ్యూల్డ్ తెగలు
- 62, వాటిలో 13 PVTGలు
- కోరాపుట్ ఆలయం
- శబర శ్రీక్షేత్రం
జగన్నాథుడు, విశ్వానికి ప్రభువు
జగన్నాథుణ్ని ఆయన అన్న బలభద్రుడు, చెల్లెలు సుభద్ర, సుదర్శనంతో కలిపి పూజిస్తారు. ముగ్గురు దేవతలు కొయ్యతో చెక్కినవారు, పెద్ద గుండ్రటి కళ్లతో, చాలా హిందూ ఆలయాల రాతి విగ్రహాలకు భిన్నంగా ఉంటారు. నబకళేబర అనే వేడుకలో, ఎంపిక చేసిన వేప చెట్ల నుండి కొత్త విగ్రహాలు చెక్కి వారిని కొత్తగా ప్రతిష్ఠిస్తారు.
పూరీ జగన్నాథ ఆలయం బద్రీనాథ్, ద్వారక, రామేశ్వరంతో పాటు భారతదేశపు గొప్ప తీర్థ పీఠాలైన నాలుగు చార్ ధామ్లలో ఒకటి. చాలా ఒడియా కుటుంబాలకు జగన్నాథుడు దూరంగా ఉండే దేవుడి కంటే ఇంట్లో మనిషి లాంటివాడు: ఆయనకు జబ్బు చేస్తుంది, సెలవుకు వెళ్తాడు, కుటుంబం తినేదే తింటాడు.
రథయాత్ర
ఏడాదికి ఒకసారి, ఆషాఢ మాసంలో, ముగ్గురు దేవతలు ప్రతి ఏటా కొత్తగా నిర్మించే మూడు భారీ చెక్క రథాలపై ఆలయం వదిలి, వీధుల గుండా గుండిచా ఆలయానికి లాగబడతారు. అక్కడ ఒక వారం ఉండి బాహుడా యాత్రలో తిరిగి వస్తారు. దీని వెనుక ఆలోచన సరళమైనది: ఈ ఒక్క రోజు దేవుడు ఎవరైనా సరే, అందరి దగ్గరకూ బయటికి వస్తాడు.
కోరాపుట్ తన సొంత రథయాత్రను పూరీ రథయాత్ర జరిగే రోజునే శబర శ్రీక్షేత్రంలో జరుపుకుంటుంది; పూరీలో రాజు చేసే రథం ఊడ్చే సేవను ఇక్కడ ఒక గిరిజన గ్రామ పెద్ద చేస్తారు. ఈ ఏడాది తేదీలు ఒడియా క్యాలెండర్లో ఉన్నాయి.
మహాప్రసాదం
పూరీ ఆలయంలో ఆహారాన్ని కట్టెల పొయ్యిలపై మట్టి కుండల్లో వండి, జగన్నాథునికి నివేదిస్తారు, అప్పుడది మహాప్రసాదం అవుతుంది. ఆలయం లోపలి ఆనంద బజార్‌లో దాన్ని అమ్ముతారు, పంచుకుంటారు, అన్ని కులాల వారూ కలిసి తింటారు. మహాప్రసాదం పంచుకోవడం ఒడిశాలో స్నేహాలను, కుటుంబ బంధాలను గట్టిపరిచే ఒక మార్గం.
అనేక మతాలు
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఒడిశా ప్రజల్లో 93.63% హిందువులు, 2.77% క్రైస్తవులు, 2.17% ముస్లింలు. సిక్కులు, బౌద్ధులు, జైనుల చిన్న సమాజాలు కూడా రాష్ట్రంలో ఉన్నాయి, చాలామంది గిరిజనులు తమ సొంత సంప్రదాయాలను పాటిస్తారు.
బౌద్ధం, జైనం ఇక్కడ లోతైన వేళ్లు కలిగి ఉన్నాయి. భువనేశ్వర్ దగ్గర ఉదయగిరి, ఖండగిరిలో రాతిలో తొలిచిన గుహలు జైన సన్యాసుల కోసం చేసినవి, రత్నగిరి, ఉదయగిరి, లలితగిరి బౌద్ధ ప్రదేశాలు కటక్‌కు ఈశాన్యంలో ఉన్నాయి. కోరాపుట్ దగ్గర, సుబాయి జైన ఆలయం అదే చరిత్రను మోస్తోంది.
గిరిజన సమాజాలు
ఒడిశాలో 62 షెడ్యూల్డ్ తెగలు ఉన్నాయి, వాటిలో 13 ప్రత్యేకించి బలహీన గిరిజన సమూహాలు (PVTGs)గా గుర్తింపు పొందాయి. ఒక్కోదానికి సొంత భాష లేదా మాండలికం, సొంత గ్రామ దేవతలు, విత్తడానికి, కోతకు ముడిపడిన పండుగలు ఉన్నాయి.
- కోరాపుట్ కొండల్లో: పరజ, గదబ, కొంధ్, బోండా, ఇతరులు. గ్రామ దేవతలను, భూదేవిని గ్రామ మందిరంలో పూజిస్తారు, చైత్ర పర్వ వంటి పండుగలు రుతువులను సూచిస్తాయి.
- జగన్నాథుని గిరిజన మూలాలు: దేవుడు పూరీకి రాకముందు శబర ప్రజలు అడవిలో ఆయనను పూజించారని సంప్రదాయం చెబుతుంది. అందుకే కోరాపుట్ ఆలయానికి శబర శ్రీక్షేత్రం అని పేరు.
- గిరిజన మ్యూజియం: కోరాపుట్ గిరిజన మ్యూజియం జిల్లా సమాజాల దుస్తులు, పనిముట్లు, వాద్యాలను చూపిస్తుంది, వారి గ్రామాల గుండా ప్రయాణించే ముందు ఆగడానికి మంచి చోటు.
