ଓଡ଼ିଶାର ପର୍ବପର୍ବାଣି ଦେବାଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ଚାଷ ବର୍ଷ ଓ ପୁରୁଣା ସମୁଦ୍ର ବାଣିଜ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ମାନି ଚାଲେ। ସେଥିରୁ ଚାରୋଟି ରାଜ୍ୟ ବିଷୟରେ ବହୁତ କିଛି କୁହେ: ଠାକୁର ଲୋକଙ୍କ ପାଖକୁ ବାହାରି ଆସିବା, ଧରଣୀର ବିଶ୍ରାମ, ଦ୍ୱୀପ ଆଡ଼କୁ ଜାହାଜ ଯାତ୍ରା, ଆଉ ବର୍ଷର ପ୍ରଥମ ଧାନ।
- ରଥଯାତ୍ରା
- ଆଷାଢ଼ରେ, ଜୁନ ବା ଜୁଲାଇ
- ରଜ
- ତିନି ଦିନ, ଜୁନ ମଝିରେ
- ବାଲିଯାତ୍ରା
- କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, କଟକ
- ନୂଆଖାଇ
- ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ନୂଆ ଧାନ
ଏକ ନଜରରେ
ଆଷାଢ଼ରଥଯାତ୍ରାଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରଥ ପର୍ବ
ମିଥୁନ ସଂକ୍ରାନ୍ତିରଜମାଟି ଓ ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ଦିନ
କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାବାଲିଯାତ୍ରାସମୁଦ୍ର ଯାତ୍ରାର ସ୍ମୃତି
ଭାଦ୍ରବନୂଆଖାଇପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ନୂଆ ଧାନରଥଯାତ୍ରା
ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱିତୀୟାରେ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରା ପ୍ରତି ବର୍ଷ ନୂଆ ତିଆରି ହେଉଥିବା ତିନୋଟି କାଠ ରଥରେ ପୁରୀ ମନ୍ଦିର ଛାଡ଼ନ୍ତି, ଆଉ ବିଶାଳ ଜନତା ତାଙ୍କୁ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରକୁ ଟାଣି ନିଅନ୍ତି। ସପ୍ତାହେ ପରେ ସେମାନେ ବାହୁଡ଼ା ଯାତ୍ରାରେ ଫେରନ୍ତି।
କୋରାପୁଟ ସେହି ଦିନ ଶବର ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଜ ରଥଯାତ୍ରା କରେ, ଯେଉଁଥିରେ ଆଦିବାସୀ ସମୁଦାୟ ପାରମ୍ପରିକ ପୋଷାକରେ ଭାଗ ନିଅନ୍ତି। ଏହା ବର୍ଷାଋତୁରେ ପଡ଼େ, ଯେତେବେଳେ ଜଳପ୍ରପାତଗୁଡ଼ିକ ସବୁଠୁ ଭରପୂର।
ରଜ
ରଜ ଜୁନ ମଝିରେ ତିନି ଦିନିଆ ପର୍ବ, ମଝି ଦିନଟି ମିଥୁନ ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଯେଉଁଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମିଥୁନ ରାଶିରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ଓ ବର୍ଷା ଆସିବାର ସମୟ। ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ଧରଣୀ, ଜଣେ ନାରୀ ଭଳି, ବିଶ୍ରାମ ନିଅନ୍ତି, ତେଣୁ କେହି ହଳ କରନ୍ତି ନାହିଁ କି ଖୋଳନ୍ତି ନାହିଁ।
- ଦୋଳି: ଝିଅ ଓ ଯୁବତୀମାନେ ନୂଆ ଲୁଗା ପିନ୍ଧି ଗଛରେ ଝୁଲା ଦଉଡ଼ି ଦୋଳିରେ ଦୋଳି ଖେଳନ୍ତି, ରଜ ଗୀତ ଗାଇ।
- ପୋଡ଼ପିଠା: ପର୍ବର ପିଠା, ଚାଉଳ ଓ ବିରି ବଟାରେ ନଡ଼ିଆ ଓ ଗୁଡ଼ ମିଶାଇ, ବାହାର ଅଂଶ କଳା ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧୀରେ ଧୀରେ ପୋଡ଼ାଯାଏ।
- ବିଶ୍ରାମ: ଘରର ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ଘର କାମ ବନ୍ଦ ରହେ, ଆଉ ପରିବାରମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖା କରନ୍ତି ଓ ଖେଳ ଖେଳନ୍ତି।
ବାଲିଯାତ୍ରା
ବାଲିଯାତ୍ରା କଟକରେ ମହାନଦୀ କୂଳରେ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହା ପୁରୁଣା କଳିଙ୍ଗର ସମୁଦ୍ର ବଣିକ ସାଧବମାନଙ୍କୁ ମନେ ପକାଏ, ଯେଉଁମାନେ ବର୍ଷା ପରର ଋତୁରେ ଓଡ଼ିଶାରୁ ବାଲି, ଜାଭା ଓ ସୁମାତ୍ରାକୁ ଜାହାଜରେ ଯାଉଥିଲେ।
ଆଜି ଏହା ଖାଦ୍ୟ, ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ଓ ଦୋଳି-ଚକରୀର ଏକ ବିଶାଳ ଖୋଲା ମେଳା। ସେଦିନ ସକାଳେ ସାରା ଓଡ଼ିଶାରେ ଲୋକେ କଦଳୀ ପଟୁଆ, କାଗଜ ବା କର୍କରେ ତିଆରି ଛୋଟ ଡଙ୍ଗା, ଭିତରେ ଦୀପ ସହିତ, ନଦୀ ଓ ପୋଖରୀରେ ଭସାନ୍ତି। ଏହା ହେଲା ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ, ଡଙ୍ଗାର ପୂଜା।
ନୂଆଖାଇ
ନୂଆଖାଇ ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର, ସମ୍ବଲପୁର ଓ ବରଗଡ଼ ଅଞ୍ଚଳର, ନୂଆ ଧାନର ପର୍ବ। ଏହା ଭାଦ୍ରବ ଶୁକ୍ଳ ପଞ୍ଚମୀ, ଅର୍ଥାତ୍ ଭାଦ୍ରବ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ ପଡ଼େ। ନୂଆ ଫସଲର ପ୍ରଥମ ଶସ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କୁ, ସମ୍ବଲପୁରରେ ସମଲେଶ୍ୱରୀ ଓ ଅନ୍ୟତ୍ର ଗାଁ ଦେବତାଙ୍କୁ, ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ, ଆଉ ତା' ପରେ ପରିବାର ଏକାଠି ଖାଆନ୍ତି।
ଦୂରରେ ରହୁଥିବା ପରିବାର ସଦସ୍ୟମାନେ ଏଥିପାଇଁ ଘରକୁ ଫେରନ୍ତି, ଆଉ ଭୋଜନ ପରେ ସାନମାନେ ବଡ଼ମାନଙ୍କ ପାଦ ଛୁଇଁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି। ବନ୍ଧୁମାନେ ନୂଆଖାଇ ଜୁହାର କହି ପରସ୍ପରକୁ ଅଭିବାଦନ କରନ୍ତି, ଆଉ ସଞ୍ଜରେ ଡାଲଖାଇ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକନୃତ୍ୟ ହୁଏ।
ପର୍ବର ତାରିଖ
ଏହି ପର୍ବଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକାଂଶ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ମାନି ଚାଲେ, ତେଣୁ ସେଗୁଡ଼ିକର ତାରିଖ ପ୍ରତି ବର୍ଷ ବଦଳେ। ପ୍ରତିଟି ତାରିଖ ଓ ତା'ର ରୀତିନୀତି ଓଡ଼ିଆ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ଅଛି, ଆଉ ଯେଉଁ ପର୍ବକୁ ଘେରି କୋରାପୁଟ ଯାତ୍ରାର ଯୋଜନା କରିବା ମୂଲ୍ୟବାନ, ସେଗୁଡ଼ିକ କୋରାପୁଟ ପର୍ବ ପୃଷ୍ଠାରେ ଅଛି।
