ଅକ୍ଟୋବର ଓ ନଭେମ୍ବର ମଝିରେ ପଡ଼ୁଥିବା କାର୍ତ୍ତିକକୁ ଓଡ଼ିଆ ପରିବାର ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର ମାସ ବୋଲି ମାନନ୍ତି। ଜେଜେମା ଓ ଆଈମାନେ ଦିନକୁ ଥରେ ସାଦା ଖାଇବାର ବ୍ରତ ରଖନ୍ତି, ପ୍ରତି ସଞ୍ଜରେ ତୁଳସୀ ମୂଳେ ଦୀପ ଜଳେ, ଶେଷ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ରୋଷେଇରୁ ମାଛ ବାହାରିଯାଏ, ଆଉ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବେ ଓଡ଼ିଶାରୁ ଜାହାଜରେ ଯାଇଥିବା ସାଧବଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋର ଆଗରୁ ଛୋଟ ଡଙ୍ଗା ଭସାଇ ମାସ ଶେଷ ହୁଏ।
- କେବେ
- ଅକ୍ଟୋବର ଓ ନଭେମ୍ବର
- ବ୍ରତ
- ହବିଷ, ଦିନକୁ ଥରେ ଖାଇବା
- ପୁରୀରେ
- ରାଧାଦାମୋଦର ବେଶ
- ଶେଷ ଦିନ
- କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା
ବ୍ରତର ମାସ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଯାହାଙ୍କୁ ଏହି ମାସରେ ଦାମୋଦର ରୂପେ ପୂଜା କରାଯାଏ, ଆଉ ଶିବଙ୍କ ମଧ୍ୟ। ଓଡ଼ିଆ ଘରେ ବ୍ରତର ମାସ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ମାନି ଚାଲେ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ, କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଶେଷ ହୁଏ। ଏହି ମାସ ସାରା ଭକ୍ତମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଆଗରୁ ନଦୀ, ପୋଖରୀ ବା ସମୁଦ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, କାର୍ତ୍ତିକ ପୁରାଣ ପଢ଼ନ୍ତି, ଆଉ ଭୋରରୁ ମନ୍ଦିର ଯାଆନ୍ତି।
ଦିଆଲି ମଧ୍ୟ କାର୍ତ୍ତିକ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ପଡ଼େ। ସଞ୍ଜ ବେଳେ ଓଡ଼ିଆ ପରିବାର ଜଳନ୍ତା କାଉଁରିଆ କାଠି ଆକାଶ ଆଡ଼କୁ ଟେକି ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ଡାକନ୍ତି, ଆଉ ମୃତଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇବାର ସେହି ସୂତ୍ର ପୂରା ମାସ ଧରି ଚାଲେ।
ହବିଷ: ଦିନକୁ ଥରେ ଖାଇବା
ଯେଉଁ ମହିଳାମାନେ ଏହି ମାସର ସବୁଠୁ କଠିନ ବ୍ରତ ରଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ହବିଷ୍ୟାଳି କୁହାଯାଏ। ଅଧିକାଂଶ ବୟସ୍କା, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ ବିଧବା। ପ୍ରତ୍ୟେକେ ମାସ ଆରମ୍ଭରେ ସଂକଳ୍ପ ନିଅନ୍ତି ଓ ପୂରା ମାସ ଦିନକୁ ଥରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଆଗରୁ ଖାଆନ୍ତି: ହୁଏତ ନିଜ ହାତରେ ରାନ୍ଧିଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ନଚେତ୍ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ମହାପ୍ରସାଦ।
- ହବିଷ ଖାଦ୍ୟ କ'ଣ: ସାଦା ଭାତ, ମୁଗ ଡାଲି, ଆଉ କଞ୍ଚା କଦଳୀ ଓ ସାରୁ ଭଳି ଅଳ୍ପ କିଛି ପରିବା, ତେଲ ବଦଳରେ ଘିଅରେ ରନ୍ଧା।
- କ'ଣ ବାଦ୍ ପଡ଼େ: ପିଆଜ, ରସୁଣ, ମାଛ, ମାଂସ ଓ ଅଣ୍ଡା, ସହିତ ଲାଉ ଜାତୀୟ ପରିବା, ବାଇଗଣ, ଅଧିକାଂଶ ଅନ୍ୟ ଡାଲି ଓ ଅନେକ ଶାଗ।
- ହବିଷ ଡାଲମା: ବ୍ରତ ପାଇଁ ତିଆରି ଘରର ଡାଲମା, ତେଲ, ପିଆଜ, ରସୁଣ ବା ଛୁଙ୍କ ବିନା।
- ପୂଜା: ହବିଷ୍ୟାଳିମାନେ ରାଧା ଓ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତୁଳସୀ ଚଉରା ଆଗରେ ଚିତା ଆଙ୍କନ୍ତି, ଆଉ ଦଳ ଦଳ ହୋଇ ଏକାଠି ପାଠ ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।
ହଜାର ହଜାର ହବିଷ୍ୟାଳି ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପାଖରେ ରହିବାକୁ ମାସଟି ପୁରୀରେ କଟାନ୍ତି। ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କ ରହିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତି, ଆଉ ଭୋରରେ ସମୁଦ୍ରରୁ ଫେରୁଥିବା ହବିଷ୍ୟାଳିଙ୍କରେ ସହର ଭରିଯାଏ।
ପୁରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ
ଏହି ସମୟରେ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ବେଶରେ ସଜାଯାଏ। କାର୍ତ୍ତିକର ଅଧିକାଂଶ ଦିନ ରାଧାଦାମୋଦର ବେଶ ହୁଏ। ପଞ୍ଚୁକରେ ପ୍ରତିଦିନ ବେଶ ବଦଳେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ ବେଶରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଆଉ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଠାକୁରମାନେ ସୁନାରେ ସଜା ରାଜରାଜେଶ୍ୱର ବେଶ ହୁଅନ୍ତି, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭକ୍ତ ଆସନ୍ତି।
ଆକାଶ ପାଇଁ ଓ ତୁଳସୀ ପାଇଁ ଦୀପ
ଆକାଶ ଦୀପ ହେଲା ଛୋଟ ଛୋଟ କଣା ଥିବା ମାଟି ହାଣ୍ଡି ଭିତରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଏକ ତେଲ ଦୀପ, ଯାହାକୁ ସଞ୍ଜ ପରେ ଉଚ୍ଚ ବାଉଁଶ ଖୁଣ୍ଟର ମୁଣ୍ଡକୁ ଟେକି ଦିଆଯାଏ ଓ ରାତି ସାରା ଜଳେ। ପରିବାର କହନ୍ତି ଏହା ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ଘରକୁ ଫେରିବା ବାଟ ଦେଖାଏ, ଆଉ ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଅର୍ପଣ। ଆଜି କମ୍ ଘରେ ଏହା ଟେକାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଗାଁରେ ଏବେ ବି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ତଳେ, ପ୍ରତି ସଞ୍ଜରେ ତୁଳସୀ ଚଉରାରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ଅଗଣାର ଯେଉଁ ଉଚ୍ଚ ବେଦୀରେ ତୁଳସୀ ଗଛ ଥାଏ, ଏକ ଛୋଟ ମାଟି ଦୀପ ଜଳାଯାଏ। ତୁଳସୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଆଉ ପଞ୍ଚୁକ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଏକାଦଶୀରେ, ଯେଉଁଦିନ ବିଷ୍ଣୁ ଚାରି ମାସର ନିଦ୍ରାରୁ ଉଠନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତୁଳସୀ ବିବାହରେ ତୁଳସୀଙ୍କ ବାହାଘର ତାଙ୍କ ସହ ହୁଏ।
ପଞ୍ଚୁକ: ମାଛ ବିନା ପାଞ୍ଚ ଦିନ
ଏକାଦଶୀରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାର୍ତ୍ତିକର ଶେଷ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ହେଲା ପଞ୍ଚୁକ। ଏହି ସମୟରେ କେବଳ ହବିଷ ରଖୁଥିବା ଜେଜେମା ନୁହଁନ୍ତି, ପୂରା ପରିବାର ଯୋଗ ଦିଅନ୍ତି। ମାଛ ଭଲ ପାଉଥିବା ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ଅଧିକାଂଶ ଘର ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦିନ ମାଛ, ମାଂସ ଓ ଅଣ୍ଡା ଛାଡ଼ନ୍ତି, ଆଉ ମାଛ ବଜାର ନିଛାଟିଆ ହୋଇଯାଏ।
ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ପରଦିନ ଛାଡ଼ଖାଇ, ବ୍ରତ ଭାଙ୍ଗିବାର ଦିନ, ଯେତେବେଳେ ମାଛ ଓ ମାଂସ ପୁଣି ରୋଷେଇକୁ ଫେରେ ଓ ସକାଳୁ ବଜାରରେ ଭିଡ଼ ଜମେ।
କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ
କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଭୋର ହେବାର ବହୁତ ଆଗରୁ ଲୋକେ କଦଳୀ ପଟୁଆ, କାଗଜ ବା କର୍କ (ସୋଲ)ରେ ତିଆରି ଛୋଟ ଡଙ୍ଗା ଧରି ନଦୀ, ପୋଖରୀ ବା ସମୁଦ୍ର କୂଳକୁ ଯାଆନ୍ତି। ପ୍ରତିଟି ଡଙ୍ଗା ପାନ, ଗୁଆ ଓ ଫୁଲରେ ସଜା ଓ ଭିତରେ ଜଳନ୍ତା ଦୀପ। ସେମାନେ ଡଙ୍ଗା ଭସାନ୍ତି ଓ ଆ କା ମା ବୈ ବୋଲି ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଏକ ଛୋଟ ପଦ ଗାଇ ପାଣିକୁ ପାନ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି।
ଏହା ହେଲା ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ, ଡଙ୍ଗାର ପୂଜା। ଏହା ପୁରୁଣା କଳିଙ୍ଗର ସମୁଦ୍ର ବଣିକ ସାଧବମାନଙ୍କୁ ମନେ ପକାଏ, ଯେଉଁମାନେ ବର୍ଷା ପରେ ବାଲି, ଜାଭା, ସୁମାତ୍ରା ଓ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାକୁ ଜାହାଜରେ ଯାଉଥିଲେ, ଆଉ ଘରେ ମହିଳାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ନିରାପଦରେ ଫେରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲେ।
କଟକରେ ବାଲିଯାତ୍ରା
ସେହି ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ କଟକରେ ମହାନଦୀ କୂଳ ଗଡ଼ଗଡ଼ିଆ ଘାଟରେ ବାଲିଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯାହା ପ୍ରାୟ ଏକ ସପ୍ତାହ ଚାଲେ। ଏହା ସମୁଦ୍ର ଯାତ୍ରାର ସହରର ସ୍ମୃତି ଭାବେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ଆଉ ଆଜି ଖାଦ୍ୟ, ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ଓ ଦୋଳି-ଚକରୀର ଏକ ବିଶାଳ ଖୋଲା ମେଳା, ପ୍ରତି ସଞ୍ଜରେ ଭିଡ଼। ଆମର ଓଡ଼ିଶାର ପର୍ବପର୍ବାଣି ପୃଷ୍ଠାରେ ଏହା ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଅଛି।
ଓଡ଼ିଆ ପରିବାର ପାଇଁ ଏହାର ଅର୍ଥ
କାର୍ତ୍ତିକ ହେଲା ସେହି ମାସ ଯେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଆ ଘର ବଡ଼ମାନଙ୍କ ନିୟମରେ ଚାଲେ। ଜେଜେମାଙ୍କ ବ୍ରତ ଘରର ଗତି ଠିକ୍ କରେ, ରୋଷେଇ ତାଙ୍କ ମୁତାବକ ବଦଳେ, ଆଉ ପଞ୍ଚୁକର ପାଞ୍ଚ ଦିନ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଭଳି ଖାଆନ୍ତି। ଏହା ଜୀବିତଙ୍କ ଭଳି ମୃତଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମାସ, ଦିଆଲିରେ ଓ ବାଉଁଶ ଖୁଣ୍ଟରେ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ସହିତ, ଆଉ ସମୁଦ୍ର କୂଳର ଏକ ଜାତିର ସମୁଦ୍ର ସ୍ମୃତି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ଘରଠାରୁ ଦୂରରେ ରହୁଥିବା ଅନେକ ଓଡ଼ିଆ ଏବେ ବି ପଞ୍ଚୁକ ପାଳନ୍ତି, ଆଉ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଯେଉଁଠି ପାଣି ମିଳେ ସେଠି ଛୋଟ ଡଙ୍ଗାଟିଏ ଭସାନ୍ତି।
ଏ ବର୍ଷର ତାରିଖ
କାର୍ତ୍ତିକର ଦିନଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଚନ୍ଦ୍ର ସହ ବଦଳେ। ପଞ୍ଚୁକ, କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ତା' ଆଖପାଖର ଦିନ ଆମର ନଭେମ୍ବର 2026 ଓଡ଼ିଆ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ଅଛି, ଆଉ ଆସନ୍ତା ବର୍ଷର ଓଡ଼ିଶାର ପର୍ବ, ନଭେମ୍ବର 2027ରେ।
କାର୍ତ୍ତିକରେ କୋରାପୁଟ
କାର୍ତ୍ତିକରେ କୋରାପୁଟ ମଧ୍ୟ ଥଣ୍ଡା ଓ ସଫା ହୋଇଯାଏ। ବର୍ଷା ସରିଯାଇଛି, ଦେଓମାଳିର ସଫା ଦୃଶ୍ୟର ମାସ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି, ରାଣୀ ଡୁଡୁମା ଏବେ ବି ଭରପୂର, ଆଉ ରାତି ଥଣ୍ଡା, ତେଣୁ ଗରମ ଲୁଗା ନିଅନ୍ତୁ। ଦିନଟି ଶବର ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ, କୋରାପୁଟର ନିଜ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ଯେଉଁଠି ସବୁ ଧର୍ମର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୱାର ଖୋଲା ଓ ସକାଳୁ ସକାଳୁ ଦେଖିବା ସବୁଠୁ ଭଲ।
ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ପରିବାର ହବିଷ ବା ପଞ୍ଚୁକ ପାଳନ୍ତି, ଆମର ହୋଟେଲ ଓ ରେସ୍ତୋରାଁ ତାଲିକାରେ ବାଟରେ ଖାଇବା ପାଇଁ "ଶୁଦ୍ଧ ନିରାମିଷ" ଫିଲ୍ଟର ଅଛି।






